Дигоксин – бұл жүрек гликозиді, оны дәрігерлер жүректің белгілі бір жағдайында жүрек қызметін жақсарту үшін тағайындайды. Дәрігерлер әдетте бұл дәрі-дәрмекті жүрек жеткіліксіздігін төмендетілген айдау қабілетімен емдеу және жүрек ырғағының бұзылуы болып табылатын атриальды фибрилляция кезінде жүрек соғу жиілігін бақылау үшін тағайындайды. Бұл дәрі жүрек бұлшықетінің жиырылуын күшейтеді және жүрек соғу жиілігін басқаратын электрлік сигналдарды баяулатады. Осы әсерлердің арқасында дигоксин ентігу, шаршау және жүрек соғу жиілігі сияқты белгілерді жақсарта алады.
Дигоксин екі ғасырдан астам уақыт бойы қолданылған. Бұл дәрі жүнді түлкі деп те аталатын Digitalis lanata өсімдігінен шыққан. Бұл дәрі-дәрмектің жасына қарамастан, көптеген кардиологтар оны әлі де тағайындайды, өйткені бұл дәрі жүрек жеткіліксіздігі бар кейбір науқастарда симптомдарды және ауруханаға жатқызуды азайтады.
Дигоксиндік дәрі-дәрмек сонымен қатар Lanoxin, Digitek немесе Lanoxicaps сауда атауларымен сатылады.
Бұл дәрі тиімді, бірақ қауіпсіз доза мен зиянды доза арасындағы айырмашылық шамалы. Дәрігерлер емдеу кезінде қан деңгейін, бүйрек қызметін және симптомдарды мұқият бақылауы керек.
Ланоксин (дигоксин) препаратының әсер ету механизмі
Дигоксин жүрек жасушаларының ішіндегі иондардың қозғалысына әсер ету арқылы жұмыс істейді.
Әдетте жүрек бұлшықетінің жасушалары натрий мен калий иондарының тепе-теңдігін сақтау үшін натрий-калий аденозинтрифосфатаза сорғы деп аталатын ақуызды пайдаланады. Дигоксин бұл сорғыны тежейді.
Бұл тежелу бірнеше әсерге әкеледі:
- Жасуша ішілік натрийдің жоғарылауы
- Натрий-кальций алмастырғыш ақуыздың белсенділігінің төмендеуі
- Жүрек жасушаларының ішіндегі жасушаішілік кальцийдің жоғарылауы
Бұл кальцийдің жинақталуы жүрек бұлшықетінің жиырылуын күшейтеді. Дәрігерлер бұл әсерді оң инотропты әсер деп атайды.
Дигоксин (Ланоксин) парасимпатикалық жүйке жүйесінің бөлігі болып табылатын кезбе нервке де әсер етеді. Бұл вагальды ынталандыру атриовентрикулярлық түйін арқылы электр өткізгіштігін баяулатады. Бұл әсер атриальды фибрилляция кезінде жүрек соғу жиілігін бақылауға көмектеседі.
Дигоксин (Ланоксин) препаратының негізгі жанама әсерлері
Дигоксиннің негізгі жанама әсерлері:
- Асқазан-ішек жолдарының жанама әсерлері
- Жүрек ырғағының бұзылуы
- Көру бұзылыстары
- Неврологиялық және психиатриялық белгілер
- Электролиттік бұзылулар
- Уыттылық белгілері.
Бұл жанама әсерлердің қаупі қандағы дигоксин концентрациясы миллилитріне 2 нанограммнан жоғары көтерілгенде, бүйрек қызметі төмендегенде немесе электролит деңгейі қалыптан тыс болғанда артады.
Әрі қарай, біз маңызды жанама әсерлерді түсіндіреміз және оларды қалай болдырмауға немесе азайтуға болатынын көрсетеміз.
1. Асқазан-ішек жолдарының жанама әсерлері
Асқазан-ішек симптомдары дигоксиннің уыттылығы бар адамдардың шамамен 15% -ында кездеседі.
Жалпы симптомдар:
- Жүрек айнуы
- Құсу
- Тәбеттің жоғалуы
- Іштің ыңғайсыздығы
Ланоксин (дигоксин) мидағы хеморецепторлардың триггер аймағын ынталандырады. Мидың бұл аймағы жүрек айнуы мен құсуды бақылайды. Бұл ынталандыру ас қорыту белгілеріне әкеледі.
Дигоксин сонымен қатар ас қорыту жолындағы вагальды тонусын жоғарылатуы мүмкін. Бұл вагальды ынталандыру асқазанның босатылуын бәсеңдетеді және іште ыңғайсыздық тудырады.
Сіз бұл жанама әсерлерді төмендете аласыз:
- Дигоксинді дәл белгіленген дозада қабылдау
- Кездейсоқ қос дозалаудан аулақ болу
- Бүйрек жұмысын жүйелі түрде тексеру
- Дәрігерге құсу немесе тәбеттің жоғалуы туралы ерте хабарлау
Дәрігерлер асқазан-ішек белгілері пайда болған кезде қандағы дигоксин деңгейін жиі өлшейді.
2. Жүрек ырғағының бұзылуы (аритмия)
Жүрек ырғағының бұзылуы дигоксиннің ең қауіпті жанама әсері болып табылады. Зерттеулер дигоксиннің уыттылығы бар адамдардың 20% -ында аритмия туралы хабарлайды.
Мысалдар мыналарды қамтиды:
- Баяу жүрек соғу жиілігі
- Қарыншалардың мерзімінен бұрын жиырылуы
- Атриовентрикулярлы блокада
- Қарыншалық тахикардия
- Дигоксиннің ауыр уыттылығы жағдайында қарыншалық фибрилляция.
Дигоксин жасушаішілік кальцийді арттырады. Бұл кальцийдің жоғарылауы жүрек бұлшықетінің жиырылуын жақсартады, сонымен қатар жүрек жасушаларындағы автоматты электрлік белсенділікті арттырады.
Артық кальций қалыпты емес электрлік импульстарды тудыруы мүмкін. Дигоксин сонымен қатар атриовентрикулярлық түйін арқылы электр өткізгіштігін баяулатады. Шамадан тыс баяулау жүрек блокадасын тудыруы мүмкін, онда электрлік сигналдар жүректің төменгі камераларына жете алмайды.
Сіз бұл тәуекелді төмендете аласыз:
- Калий деңгейін мұқият бақылаңыз
- Сусыздануды болдырмау
- Кейбір антибиотиктер немесе антиаритмиялық препараттар сияқты дигоксинмен әрекеттесетін дәрілер туралы дәрігерлерді хабардар ету
- Симптомдар пайда болған кезде қандағы дигоксин концентрациясын өлшеу.
Төмен калий деңгейі дигоксин тудырған аритмия қаупін айтарлықтай арттырады.
3. Көру бұзылыстары
Көру бұзылыстары дигоксиннің уыттылығы бар адамдардың шамамен 7% -ында кездеседі.
Типтік белгілері:
- Бұлыңғыр көру
- Сары немесе жасыл түсті көру (ксантопсия)
- Шамдардың айналасындағы галолар
- Көрнекі шатасу
Дигоксин сетчатка жасушаларындағы иондық сорғыларға кедергі жасайды. Бұл кедергі ретинальды жасушалардың жарық сигналдарына жауап беру тәсілін өзгертеді.
Нәтижесі – қалыпты емес түсті қабылдау және визуалды бұрмалау.
Тарихи тұрғыдан кейбір тарихшылар бұл визуалды әсерлер суретші Винсент ван Гогтың картиналарындағы сары реңктерге әсер етті деп санайды, дегенмен бұл теория әлі күнге дейін талқылануда.
Дигоксинді қабылдау кезінде визуалды өзгерістерді байқасаңыз, дереу дәрігерге хабарласу керек. Дәрігерлер мүмкін:
- Дигоксин деңгейін өлшеңіз
- Дозаны азайтыңыз
- Уыттылық дамыса, бұл препаратты тоқтатыңыз.
4. Неврологиялық және психиатриялық симптомдар
Неврологиялық симптомдар дигоксиннің уыттылығы жағдайларының шамамен 10% пайда болады.
Жалпы симптомдар:
- Шаршау
- Әлсіздік
- Шатасу
- Бас айналу
- Егде жастағы адамдардағы делирий.
Дигоксин гематоэнцефалдық бөгет арқылы өтіп, нейрондарға әсер етеді. Жүйке жасушаларының ішіндегі электролит балансының өзгеруі ми сигналын өзгертуі мүмкін.
Егде жастағы адамдар көбінесе бұл белгілерді оңай дамытады, өйткені бүйрек қызметі жасына қарай төмендейді. Бүйрек функциясының төмендеуі қандағы дигоксин концентрациясын арттырады.
Сіз бұл тәуекелді төмендете аласыз:
- Егде жастағы адамдарда төмен дозаларды қолдану
- Бүйрек жұмысын жүйелі түрде тексеру
- Қандағы дигоксин концентрациясын бақылау
- Дәрілік өзара әрекеттесуді болдырмау.
5. Электролиттердің бұзылуы
Көптеген жағдайларда электролиттік бұзылулар дигоксиннің уыттылық қаупін арттырады.
Ең маңызды электролиттік бұзылуларға мыналар жатады:
- Төмен калий
- Төмен магний
- Жоғары кальций.
Калий мен дигоксин натрий-калий сорғысындағы бірдей байланыс орны үшін бәсекелеседі. Калий деңгейі төмендегенде, дигоксин осы сорғымен күштірек байланысады. Бұл күшті байланыстыру дәрілік әсерді арттырады және уыттылық қаупін арттырады.
Дәрігерлер жиі кеңес береді:
- Калий деңгейін үнемі бақылау
- Диуретикалық препараттарды бақылаусыз шамадан тыс қолданудан аулақ болу
- Теңгерімді тамақтануды сақтау
- Бұлшықет әлсіздігі немесе жүрек соғуы сияқты белгілер туралы хабарлау.
Дигоксинді кім қолданбауы керек?
Дәрігерлер мұндай адамдарға дигоксинді қолданудан аулақ болады:
- Жүрек ырғағының белгілі бір бұзылыстары бар адамдар. Қарыншалық фибрилляциясы бар адамдар дигоксинді қабылдауға болмайды. Бұл дәрі қауіпті қарыншалық аритмияны нашарлатуы мүмкін.
- Дигоксинге аллергиясы бар адамдар.
- Ауыр бүйрек жеткіліксіздігі бар адамдар. Бүйрек организмнен дигоксинді шығарады. Бүйректің ауыр ауруы дәрі-дәрмектің жиналуын және уыттылығын тудыруы мүмкін.
- Белгілі бір электр өткізгіштік бұзылыстары бар адамдар. Кардиостимуляторсыз дамыған атриовентрикулярлық блокадасы бар адамдар дигоксинді қолданбауы керек.
Баламалы препараттар
Дәрігерлер негізгі жағдайға байланысты басқа дәрілерді таңдауы мүмкін.
– Жүрекшелер фибрилляциясының жылдамдығын бақылау үшін жалпы балама дәрілерге мыналар жатады:
- Метопролол
- Дилтиазем
- Верапамил.
Бұл препараттар атриовентрикулярлық түйін арқылы электр өткізгіштігін баяулатады. Бұл дәрі-дәрмектер жиі жүрек соғу жиілігін бақылауды қамтамасыз етеді, әсіресе жас пациенттерде.
– Жүрек жеткіліксіздігі үшін дәрігерлер жүрек жеткіліксіздігі кезінде өмір сүруді жақсартатын дәрілерді ұсынуы мүмкін, соның ішінде:
- Лизиноприл
- Карведилол
- Спиронолактон.
Бұл препараттар жүрек қызметін жақсартады және жүрек жеткіліксіздігінен болатын өлімді азайтады. Дигоксин негізінен симптомдарды жақсартады, бірақ пациенттердің көпшілігінде өлімді төмендетпейді.